Trước những yêu cầu ngày càng khắt khe về phát triển bền vững của Liên minh Châu Âu, Chính phủ Italia đã chính thức ban hành Sắc lệnh số 143/2026. Sự thay đổi này đặt ra bài toán cấp bách cho các doanh nghiệp xuất khẩu nông sản, thực phẩm Việt Nam: Không chỉ phải đảm bảo chất lượng sản phẩm bên trong, mà toàn bộ vật liệu, thiết kế và chứng nhận của bao bì bên ngoài cũng phải được rà soát và chuẩn hóa để tránh rủi ro pháp lý tại thị trường châu Âu.

Khung pháp lý mới và định hướng kinh tế tuần hoàn tại Italia

Theo thông tin từ Thương vụ Việt Nam tại Italia, Sắc lệnh số 143/2026 chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 08/08/2026. Quy định mới này được triển khai song song và đồng bộ với khung pháp lý chung của toàn Liên minh Châu Âu về bao bì và chất thải bao bì (PPWR).

Mục tiêu cốt lõi của sắc lệnh là thúc đẩy mạnh mẽ mô hình kinh tế tuần hoàn, kiểm soát và giảm thiểu lượng rác thải nhựa khó phân hủy đang gây áp lực lớn lên môi trường. Do đó, các tiêu chuẩn kỹ thuật đối với vật liệu đóng gói được nâng lên một tầm cao mới, trực tiếp tác động đến chuỗi cung ứng hàng hóa nhập khẩu vào thị trường này, trong đó có các mặt hàng thế mạnh của Việt Nam như nông sản tươi, thực phẩm chế biến và gia vị.

Các nhóm sản phẩm và loại bao bì chịu tác động trực tiếp

Không áp dụng dàn trải cho mọi loại hàng hóa, Sắc lệnh 143/2026 nhắm trực diện vào các nhóm bao bì và sản phẩm sử dụng một lần có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường cao. Các doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực sau cần đặc biệt lưu ý:

• Bao bì nông sản: Các loại bao bì màng mỏng dùng để bọc, đóng gói rau củ quả và nông sản tươi sống.

• Đồ dùng dịch vụ ăn uống: Các sản phẩm bằng nhựa hoặc vật liệu truyền thống khó phân hủy như cốc, đĩa, thìa, dĩa, dao sử dụng một lần trong ngành dịch vụ ăn uống.

• Bao bì gia vị và thực phẩm nhỏ lẻ: Các loại bao bì đóng gói riêng từng phần đối với gia vị, sốt, đường, kem sữa hoặc các phụ gia thực phẩm tương tự.

Tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe về khả năng phân hủy sinh học

Theo quy định mới từ Bộ Công Thương và các cơ quan quản lý Italia, một số loại bao bì thuộc phạm vi điều chỉnh khi được đưa ra thị trường hoặc nhập khẩu lần đầu phải thỏa mãn các tiêu chuẩn môi trường nghiêm ngặt.

Cụ thể, vật liệu làm bao bì bắt buộc phải có khả năng phân hủy sinh học và có thể được xử lý bằng phương pháp ủ công nghiệp hoặc thủ công để chuyển hóa thành phân hữu cơ. Quan trọng hơn, toàn bộ các chỉ tiêu kỹ thuật của bao bì này phải đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe UNI EN 13432:2000. Điều này đồng nghĩa với việc các loại bao bì nhựa thông thường không có khả năng tự phân hủy theo chuẩn châu Âu sẽ chính thức bị loại khỏi chuỗi phân phối tại Italia.

Lộ trình chuyển tiếp và khoảng thời gian “vàng” cho doanh nghiệp

Mặc dù sắc lệnh đã chính thức có hiệu lực từ tháng 8/2026, cơ quan chức năng Italia vẫn thiết lập một khoảng thời gian chuyển tiếp khá dài trước khi áp dụng các chế tài xử phạt thực tế. Cụ thể, các chế tài xử phạt hành chính và thương mại dự kiến sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2030.

Khoảng thời gian từ nay đến năm 2030 chính là “giai đoạn vàng” để các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam chủ động điều chỉnh chiến lược: Rà soát lại toàn bộ hệ thống bao bì đang sử dụng, Tìm kiếm và đàm phán với các nhà cung cấp vật liệu thân thiện với môi trường, đạt chuẩn phân hủy sinh học, Chuẩn bị đầy đủ hồ sơ kỹ thuật, các chứng nhận hợp chuẩn để sẵn sàng chứng minh sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn thị trường EU.

Khuyến nghị thiết thực cho doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam

Để bảo vệ thị phần và duy trì đà tăng trưởng tại thị trường Italia, Thương vụ Việt Nam tại Italia đưa ra các khuyến nghị chiến lược dành cho cộng đồng doanh nghiệp:

1. Kiểm toán toàn diện bao bì: Các doanh nghiệp trong lĩnh vực nông sản tươi, thực phẩm chế biến và gia vị đóng gói cần nhanh chóng kiểm tra lại cấu trúc, vật liệu và thiết kế bao bì sản phẩm của mình.

2. Yêu cầu chứng nhận từ nhà cung cấp: Chủ động yêu cầu các đối tác cung cấp nguyên liệu, bao bì cung cấp đầy đủ các chứng nhận phù hợp theo tiêu chuẩn quốc tế (đặc biệt là chuẩn UNI EN 13432).

3. Phối hợp chặt chẽ với nhà nhập khẩu sở tại: Làm việc sát sao với đối tác phân phối tại Italia để nắm bắt kịp thời các yêu cầu về nhãn mác, thông tin sản phẩm, đồng thời tuyệt đối tránh các hành vi vi phạm liên quan đến “tẩy xanh” (greenwashing) hay quảng cáo sai sự thật về tính thân thiện môi trường của bao bì.

Việc chủ động thích ứng với Sắc lệnh số 143/2026 không chỉ giúp doanh nghiệp Việt Nam tránh được các rủi ro pháp lý và tổn thất tài chính khi thời hạn xử phạt cận kề, mà còn là bước đệm vững chắc để nâng tầm thương hiệu, khẳng định uy tín của nông sản Việt trên trường quốc tế.